Nói thật với bạn, phần lớn những ca “dạy mãi không được” mà mình từng gặp không phải do con chó khó, mà do người nuôi vô tình làm vài việc khiến chuyện khó thêm. Mình không nói vậy để trách ai — vì chính mình hồi mới nuôi cũng mắc gần hết mấy lỗi này.
Mình vốn là người sợ chó từ nhỏ. Hồi bé bị chó hàng xóm vồ, sợ suốt nhiều năm. Sau này ở cùng người bạn thân nuôi chó, mình mới dần hết sợ rồi thành đam mê. Chính vì đi lên từ con số không, mình hiểu rõ cảm giác lúng túng của người mới. Nên bài này mình gom lại bảy lỗi hay gặp nhất, kèm cách sửa, để bạn không phải mất mấy tháng loay hoay như mình ngày xưa.
Sai lầm 1 — Phạt đòn khi bé đi bậy
Đây là lỗi nặng nhất và cũng phổ biến nhất. Bé đi bậy, bạn bực, la hoặc đánh. Vấn đề là bé cún không hiểu bạn đang phạt vì “đi sai chỗ”. Cái bé học được là: đi vệ sinh trước mặt chủ thì bị mắng. Kết quả? Bé đi trốn — sau ghế, dưới gầm giường, chỗ bạn không thấy. Vậy là mọi thứ tệ hơn.
Cách sửa: Bỏ hẳn việc phạt. Thay vào đó, dồn sức vào khen khi bé đi đúng. Chó học qua phần thưởng nhanh và bền hơn nhiều so với qua trừng phạt.
Sai lầm 2 — Khen quá trễ
Bé đi đúng khay, năm phút sau bạn mới nhớ ra khen. Với bé, hai sự việc đó chẳng liên quan gì tới nhau nữa. Bé không nối được “đi ở đây” với “được khen”.
Cách sửa: Khen ngay trong vài giây bé vừa đi xong, lúc bé còn ở khay. Giọng vui, kèm miếng thưởng nhỏ. Cái tức thì mới tạo được liên kết.
Sai lầm 3 — Thả rông cả nhà quá sớm
Bé mới về, bạn thương, thả cho chạy khắp nhà cho thoải mái. Nhưng không gian càng rộng, bé càng nhiều chỗ để đi bậy và bạn càng không quan sát nổi.
Cách sửa: Những tuần đầu, khoanh bé trong khu nhỏ có khay và chỗ nằm tách nhau. Bé đi đúng ổn định rồi mới nới rộng dần không gian.
Sai lầm 4 — Không canh “giờ vàng”
Nhiều bạn chờ tới lúc thấy bé đang đi mới cuống lên bế đi. Nhưng lúc đó thường đã muộn. Chó con gần như luôn mắc sau khi ngủ dậy, sau khi ăn, sau khi chơi hăng.
Cách sửa: Chủ động đưa bé ra khay vào đúng những thời điểm đó, đừng chờ bé báo. Chủ động phòng luôn hiệu quả hơn chạy theo chữa.
Sai lầm 5 — Lau chỗ bé đi sai không kỹ
Bạn lau qua bằng giẻ, thấy sạch mắt là yên tâm. Nhưng chó nhớ chỗ bằng mũi. Mùi còn sót là bé còn quay lại đúng chỗ đó, vì với bé đó vẫn là “nhà vệ sinh”.
Cách sửa: Dùng dung dịch khử mùi enzyme chuyên cho thú cưng để cắt hẳn mùi. Tránh nước lau sàn có amoniac vì mùi na ná nước tiểu, càng dụ bé quay lại.
Sai lầm 6 — Đổi khay, đổi chỗ, đổi luật liên tục
Hôm nay khay ở bếp, mai thấy vướng dời ra ban công, mốt lại đổi loại lót khác. Bé vừa mới quen là bạn đã đổi. Bé rối là phải.
Cách sửa: Chọn một loại khay, một vị trí, rồi giữ cố định ít nhất qua giai đoạn bé đang học. Sự nhất quán chính là “giáo trình” của bé.
Sai lầm 7 — Nóng vội và bỏ cuộc quá sớm
Đây là lỗi nằm ở tâm lý người nuôi. Dạy được vài hôm chưa thấy kết quả, hoặc bé đi đúng mấy bữa rồi tái phạm, thế là nản, kết luận “chó nhà mình không dạy được”.
Cách sửa: Chỉnh lại kỳ vọng. Cái phương pháp đi vệ sinh đúng chỗ mà mình mất hơn nửa năm nghiên cứu ra đời cũng cho tỷ lệ thành công khoảng 80% trở lên sau chừng hai tháng — nghĩa là hai tháng là mốc thực tế, không phải hai tuần. Và tái phạm giữa chừng là chuyện bình thường của mọi bé cún, không phải dấu hiệu thất bại.
Kể bạn nghe cho có động lực: cái ca khó nhất mình từng làm là một bé chó đi cả nặng lẫn nhẹ vào chung một khay — trong huấn luyện, đây là tình huống rất khó. Vậy mà kiên trì vẫn ra kết quả. Nên bé nhà bạn, mình tin, cũng làm được.
Một lỗi “ẩn” ít ai nhắc: bỏ qua sức khỏe
Có trường hợp không phải lỗi huấn luyện mà là vấn đề cơ thể. Một bé đang đi rất ổn bỗng đi bậy nhiều, tiểu rắt, tiểu ra máu, hoặc có vẻ đau khi đi — đó có thể là dấu hiệu nhiễm trùng đường tiểu hay vấn đề khác. Lúc này dạy dỗ không giải quyết được gì.
Cách sửa: Nếu thấy bất thường đột ngột kèm dấu hiệu mệt mỏi, hãy cho bé đi khám thú y trước, đừng ép huấn luyện.
Câu hỏi người mới hay hỏi
Lỡ mắng bé rồi thì có “hỏng” luôn không?
Không đến mức đó đâu. Dừng lại từ giờ, chuyển sang khen thưởng, bé sẽ dần lấy lại lòng tin.
Bé đi đúng cả tuần rồi bậy lại một hôm, có phải mình làm sai gì?
Chưa chắc. Tái phạm lẻ tẻ là bình thường. Cứ giữ nếp, đừng làm to chuyện.
Có nên dùng xịt “dụ” bé đi vào khay không?
Có thể hỗ trợ, nhưng đừng phụ thuộc. Cái gốc vẫn là canh giờ và khen đúng lúc.
Bao lâu thì mình được thả bé ra cả nhà?
Khi bé đã đi đúng ổn định vài tuần liền. Nới rộng từ từ chứ đừng mở toang một lúc.
Lời cuối
Nếu bạn thấy mình lỡ mắc vài lỗi trong bảy cái trên — không sao cả, mình cũng từng vậy hết. Điều hay là mấy lỗi này đều sửa được, và chỉ cần bỏ đi vài thói quen sai là việc dạy nhẹ hẳn.
Trong bảy lỗi đó, bạn thấy mình hay dính cái nào nhất? Thú thật với mình và cộng đồng BossDog đi, mình tin nhiều bạn khác cũng đang mắc đúng lỗi giống bạn — và cùng nhau sửa thì dễ hơn nhiều.